De positieve aspecten van AI voor zelfstandigheid personen met beperking

Velen staan huiverig of wantrouwend tegenover de razendsnelle toepassing van AI in ons dagelijks leven. En terecht. Valt AI onder controle te houden of gaat het ons eigen functioneren overnemen? Wat met die gigantische hoeveelheid energie die de benodigde datacenters opslokken? Last but not least, is AI wel betrouwbaar? De toevoeging na een zoekopdracht dat AI fouten kan maken, is niet altijd rustgevend. En toch, AI lijkt een zegen voor mensen met een beperking die zo zelfstandig mogelijk willen leven.

AI= domotica in het kwadraat

Begin deze eeuw bezocht ik een aangepaste woning voor mensen met een beperking die was voorzien van de laatste snufjes op het gebied van domotica (de integratie van technologie en elektronica in en om de woning om het wooncomfort, de veiligheid en energiezuinigheid te verhogen). Dankzij die recente domotica snufjes werd het ook voor personen met een beperking makkelijker om zelfstandig te wonen. Zelf lampen aan en uit doen, zelf de deur openen of dicht doen. Het was allemaal niet meer nodig. Tel uit je winst wanneer je slechts een beperkte handfunctie hebt of in een rolstoel zit en niet overal even makkelijk bij kunt.

In de jaren daarna is domotica op grote schaal toegepast in de gehandicapten- en ouderenzorg. Het nadeel van domotica is dat de toepassingen op zichzelf slim zijn, maar de bediening ervan vraagt nog steeds de nodige inspanning. De gebruiker zit vast aan strikte scenario’s die hij/zij moet doorlopen om de domotica te laten werken. Dat euvel is nu verleden tijd dankzij AI.

AI vergroot zelfstandigheid

De toepassingen van AI voor personen met een beperking zijn uitgebreid, en dat voor alle categorieën beperking. Voor blinden en slechtzienden bestaan geavanceerde apps die de omgeving scannen en via audio beschrijven wat de gebruiker ‘ziet’. Voor doven en slechthorenden kan AI-software real-time spraak omzetten naar geschreven tekst. Verder bestaan er AI-modellen die gebarentaal direct vertalen naar gesproken taal (en ja: dat zou weleens ten koste kunnen gaan van de gebarentolken). Dankzij AI-algoritmen worden rolstoelen slimmer zodat ze automatisch obstakels ontwijken en slimmer navigeren. Ten slotte helpen op AI-gebaseerde assistenten personen met een verstandelijke beperking of autisme bij het structureren van hun dag het plannen van taken of het omgaan met onverwachte situaties.

De mogelijkheden om AI in te zetten voor de verbetering van de levenskwaliteit voor personen met een beperking lijken dus eindeloos. Vindt die toepassing dan ook al op grote schaal plaats?

Menselijke controle blijft nodig

Veel organisaties in de gehandicaptenzorg experimenteren momenteel met AI. Een mooi voorbeeld daarvan is het AI-maatje Noah van Stichting Philadelphia Zorg. Philadelphia biedt onder andere ondersteuning op het gebied van wonen en dagbesteding aan mensen met een verstandelijke beperking of communicatief meervoudige beperking.

Noah is speciaal ontwikkeld voor de doelgroep mensen met verstandelijke beperking. Het biedt een luisterend oor, geeft antwoord op praktische en persoonlijke vragen. Noah is zo getraind dat het een persoonlijke band met de gebruiker suggereert. Noah communiceert in eenvoudige taal en gaat niet in op vragen die een gevaarlijke situatie voor de gebruiker zouden kunnen creëren. Het gebruik is dus laagdrempelig, wat de doelgroep een gevoel van zelfstandigheid geeft. Bij complexe problematiek moet de cliënt zich altijd nog tot de begeleider wenden. De begeleiders houden op de achtergrond het gebruik van de toepassing door de cliënt in de gaten.

‘Gebruik AI verstandig’

AI is een welkome tool in de zorg. Maar of het nu gaat om gehandicaptenzorg, ouderenzorg of zorg in zijn algemeen: de inzet van AI moet zorgvuldig gebeuren en de mens dient altijd de eindverantwoordelijkheid te houden over de toepassing. Daar is men het in de zorg over eens. Met dat uitgangspunt in gedachten valt er nog veel ten goede te experimenteren met AI. In organisaties en op microniveau.

Neem als voorbeeld voor dat laatste de afbeelding bij dit artikel. AI is voor mij een uitkomst waar het gaat om grafische toepassingen. Doordat ik een beperkte handfunctie heb, kan ik niet goed overweg met Photoshop en overige grafische software. Mijn handmotoriek is daarvoor niet verfijnd genoeg. Wil ik dus een leuke afbeelding creëren voor bij mijn journalistieke werk is AI een uitkomst. Je moet wel tot op de letter nauwkeurig aangeven hoe je een afbeelding precies wilt hebben. In dit geval Chat GPT komt zelf ook nog met een lijst suggesties en verbeterpunten. Op het eind heb je dan wel wat. Wel het eindresultaat goed checken, want AI is zeker niet feilloos. In een eerdere versie van de betreffende afbeelding zat een tekstuele onlogica. Maar toch: lang leve AI!