herfst in de zomer

30/07/2026

Verkleurde bladeren door de droogte liggen op de stoep rondom de boom.
Afbeelding gemaakt met AI

De opeenvolgende hittegolven zorgen niet alleen voor fysiek ongemak bij mensen en voor bosbranden in het zuiden van Europa. Ook de vegetatie in eigen land heeft eronder te lijden. Kijk maar eens goed naar de bomen in de stad. Je zou haast denken dat we al tegen de herfst aan zitten. Bladeren verkleuren en vallen af. In plaats van begin oktober is het echter nog maar eind juli.

Wie langs het groen wandelt in Rotterdam-Zuid kan er niet omheen kijken. Bij de bomen liggen nu al verkleurde bladeren op de grond. Dit is een overlevingsmechanisme. Omdat de boom via zijn wortels onvoldoende water uit de bodem kan opnemen, laat hij bladeren vallen om verdamping tegen te gaan. Door nu al een deel van het blad af te stoten, bespaart de boom energie en vocht om de droogte te overleven.

Stadsbomen niet bestand tegen huidige hitte

De meest voorkomende boomsoorten in het straatbeeld in Rotterdam-Zuid zijn de es en bloesemsoorten. Helaas zijn deze niet bestand tegen de huidige temperaturen. Daar komt bij dat veel essen last hebben van een schimmelziekte veroorzaakt door de schimmel Hymenoscyphus fraxineus (vals essenvlieskelkje). Die schimmel nestelt zich in de houtvaten van de boom en blokkeert de sapstroom. Zo wordt het voor de boom nog moeilijker het benodigde water te verdelen. Ook de Rotterdamse linden en esdoorns hebben het momenteel zwaar te verduren vanwege de hitte.

De enige uitzondering zijn de platanen. Zij zijn perfect uitgerust om de hoge temperaturen zonder problemen te doorstaan.

Droogtestress door watergebrek

De Rotterdamse bodem bestaat voornamelijk uit klei en veen. Veen klinkt in en klei houdt vocht vast. Het is voor een boom daarom moeilijk om diep in de grond te wortelen. Bovendien kan het regenwater niet goed in de bodem wegzakken. Het meeste water verdwijnt gelijk in het riool. Het probleem voor de Rotterdamse bomen is dus tweeledig: ze kunnen meestal niet tot diep in de bodem reiken met hun wortels en er is te weinig ondiep grondwater beschikbaar.

Watergebrek is niet het enige obstakel dat veel Rotterdamse bomen moeten overwinnen tijdens hun bestaan. Bodemverdichting compliceert eveneens hun groei. Door trillingen van het verkeer worden bodemdeeltjes heel dicht op elkaar geperst. De verdichting verhindert dat de wortels voldoende kunnen ademen. Daardoor ontstaat zuurstofgebrek en sterven de wortels af.

Gemeente schiet bomen te hulp

Het is duidelijk dat de bomen in Rotterdam zeker nu hulp kunnen gebruiken. In het kader van het groenonderhoud richt de gemeente zich in de eerste plaats op jonge bomen zodat zij de hitte goed doorstaan. De gemeente bewatert de wortels via de grond of via het bevestigen van een waterzak rondom te stam. Door in de zak gaatjes te prikken, druppelt het water zo naar de wortels. De stad roept burgers op zelf ook bomen op die manier van extra water te voorzien, wanneer zij merken dat een boom in hun buurt last heeft van droogtestress.

Met het oog op de voortdurende klimaatverandering kiest de gemeente bij de aanplant van nieuwe bomen voor soorten die hittebestendig zijn en tegen zware regenval kunnen. Zo plant de gemeente bijvoorbeeld geen nieuwe essen meer vanwege de eerder genoemde problemen die deze boomsoort veelvuldig plagen.

Problematiek speelt in heel Nederland

De invloed van klimaatverandering op de aanwezige flora is natuurlijk niet alleen in Rotterdam zichtbaar. Droogtestress bij bomen komt overal voor. De flora in Nederland zal er daardoor de komende decennia anders uit komen te zien. Wat het bomenbestand betreft, zullen meer gemeenten ervoor kiezen essen en esdoorns te vervangen door bijvoorbeeld de zomereik. Een boomsoort die beter bestand is tegen de gevolgen van de klimaatverandering.