Anticiperen op extreem warme en vurige zomers is nu nodig
31/08/2026
Natuurbranden en overstromingen zullen in 2040 veelvuldig voorkomen in België wanneer
het in de zomer tot 38 graden kan oplopen. Afbeelding gemaakt met AI
De zomer van 2026 zit erop. Hij gaat de boeken in als een extreme zomer met veel hittegolven en natuurbranden. Verder weg in Europa, maar ook dicht bij huis. Begin augustus was er de natuurbrand in natuurgebied Boschhuizerbergen in Limburg. Anderhalve week later brandde het natuurreservaat de Hoge Venen in de Waalse Oostkantons voor twee derde af. Waren dit incidenten of kunnen we structureel zulk fors verlies aan natuur door branden tegemoet zien in volgende zomers?
De Luikse klimaatwetenschapper Xavier Fettweis waarschuwde vijf jaar geleden al in een rapport voor een brand in de Hoge Venen, zegt hij in in een interview in de HUMO van dinsdag 25 augustus: ‘Dat de Hoge Venen zouden branden, hebben we bijna letterlijk voorspeld in een rapport aan de ministers, maar niemand heeft iets gedaan. En België was niet klaar.’
Naïef beleid
Volgens Fettweis kunnen natuurbranden zich tegenwoordig iedere zomer voordoen door steeds hetere zomers en langere periodes van droogte. Vorig jaar schreef hij met collega’s van de Universiteit Luik nog een ander rapport erover voor het Waals Gewest (één van de bestuurslagen in België met een eigen regering, red.). In het rapport brachten ze de risicozones voor natuurbranden in kaart. De Hoge Venen werden daarin nadrukkelijk genoemd.
Fettweis verwijt de Waalse regering niets met het rapport te hebben gedaan. Terwijl alle indicatoren op vrijdag 14 augustus op rood stonden, sloot men de Hoge Venen niet af voor toeristen. Een onvergetelijke fout noemt hij dat. ‘Die vrijdag voldeden de weersomstandigheden aan de zogenoemde 3×30-regel: een temperatuur van meer dan 30 graden, een luchtvochtigheid onder de 30% en een windsnelheid hoger dan 30 km/uur. In die combinatie is één vonk genoeg om een brand te doen ontstaan die zich razendsnel kan verspreiden. En dan laat men tienduizend wandelaars los in dat gebied, puur om economische redenen (het was een lang weekend in België vanwege de feestdag Maria Tenhemelopneming op zaterdag 15 augustus, red.).’
Fettweis wil overigens niet gezegd hebben dat een toerist bewust of per ongeluk de brand heeft veroorzaakt. Zo waren die dag ook houthakkers aan het werk in de Hoge Venen. De bosbranden in Bordeaux rond diezelfde periode zijn wellicht ook ontstaan door het werk van houthakkers.
Warmer klimaat en dus meer kans op branden in 2040
We gaan 14 jaar vooruit in de tijd. Volgens Fettweis heeft België dan een klimaat dat lijkt op het huidige in de Franse Provence. ‘We krijgen heel andere zomers met veel meer extremen. Eén op de drie zomers wordt kurkdroog. Eén op de tien zomers zal uitzonderlijk nat zijn. We zullen steeds meer natuur- en bosbranden krijgen. Een zomer als die van 2026 wordt de komende tien jaar de norm. Vanaf 2040 zullen de zomers nog heter zijn. Temperaturen van 38 graden worden normaal en we zullen ons zorgen maken over temperaturen tot 45 graden. In Frankrijk zullen ze vrezen dat het kwik naar 50 graden stijgt.’
Fettweis is vooral bang voor een grote Belgische natuurbrand in het Zoniënwoud nabij Brussel. Wanneer bij zo’n brand de wind uit het zuiden komt, trekt de rook over de stad en moet een evacuatie plaatsvinden. Dat is bijna onmogelijk zegt Fettweis. Een brand in het Zoniënwoud is niet denkbeeldig volgens hem. Er staan veel zieke beuken die vatbaar zijn voor brand.
Nederland ook in klimatologische gevarenzone
Is de situatie in Nederland anders dan die in België? Qua materieel om natuurbranden te bestrijden, zijn we veel beter uitgerust dan onze zuiderburen. Maar de factoren die een natuurbrand kunnen veroorzaken, spelen ook bij ons. En ook wij handelen niet altijd even slim bij hoge temperaturen en droogte. Denk maar aan de grote natuurbrand op de Veluwe eind april, veroorzaakt doordat Defensie er aan het oefenen was en hete deeltjes van munitie en explosieven uit een springput de boel in de fik zetten. Defensie heeft er deze verdere zomer lessen uit getrokken. Blijven ze die lessen onthouden de komende jaren?
Het is nodig. Ook bij ons is de verwachting dat de zomers steeds droger en heter zullen zijn. Met een toenemende kans op hittegolven. Of juist het tegenovergestelde: een natte zomer met kans op overstromingen. En ook bij ons waarschuwen wetenschappers al jaren voor deze klimatologische veranderingen en zijn er oproepen aan de politiek hier concreet op in te spelen. Oproepen die tot nu toe niet zijn verwerkt in concreet nieuw beleid. Gaan we in Nederland in 2040 daardoor ook meer natuurbranden en overstromingen ervaren?
Fettweis verwacht dat eerst nog een aantal klimaatrampen moeten plaatsvinden in België voordat de politiek daar in actie schiet. Eerst moet het kantelpunt zijn bereikt dat het economisch niet meer verantwoord is om niets te doen. ‘Op een gegeven moment zullen de banken en verzekeringen zeggen "jongens het is genoeg geweest. We kunnen de branden en de overstromingen niet meer terugbetalen, het is gedaan”. Op dat moment zal het een economische prioriteit worden.’
De Nederlandse politici hebben, zuinig als zij zijn, zeer waarschijnlijk eenzelfde prikkel nodig.
Copyright tekst en concept afbeelding: Johan Peters, 31/08/2026 - ...
