Wanneer je dit artikel leest, heeft Donald Trump zijn toespraak tot de Algemene Vergadering van de VN al gehouden. De VS staat altijd als tweede spreker geagendeerd, na Brazilië. Pikant genoeg moest Trump dus spreken na Lula da Silva, een van de weinige leiders in Zuid-Amerika die nog niet aan de leiband van Trump lopen. Wellicht heeft Da Silva in zijn rede kritiek geleverd op Trump. Het lijdt geen twijfel dat Trump op zijn onnavolgbare manier weer los zal zijn gegaan op alles en iedereen. Helaas zonder protest vanuit de zaal, zoals op de afbeelding.
Natuurlijk hoor je je te gedragen in een instituut als de VN. Het ontbreken van de mogelijkheid tot weerwoord toont tegelijkertijd echter ook de machteloosheid van de VN, gegijzeld als de organisatie is door de huidige geopolitieke constellatie.
Politieke machteloosheid
Bij de oprichting van de VN, 24 oktober 1945, werden mooie doelstellingen geformuleerd. Het nastreven van wereldvrede, het opkomen voor mensenrechten, het bevorderen van samenwerking tussen de lidstaten. Die doelstellingen bleken al vlak na de oprichting te mooi om waar te zijn. Nu 81 jaar later moeten we constateren dat de VN geen enkele rol van politieke betekenis meer speelt op het wereldtoneel.
De redenen zijn complex. De weeffout van het vetorecht voor de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad (de VS, Rusland, China, Groot-Brittannië en Frankrijk). De geopolitieke situatie. Maar ook het huidige ontbreken van respect voor de oorspronkelijke rol van de VN. Niet in de laatste plaats bij die leiders die ertoe doen, Trump en Poetin voorop.
Financiële machteloosheid
Begin dit jaar luidde VN secretaris-generaal Guterres de noodklok. De VN stond er financieel zo slecht voor dat ze in juli zonder geld dreigde te komen zitten. Ondertussen leven we in september en is de VN niet financieel ten onder gegaan. De VS heeft een deel van de betalingsachterstand voldaan, hoewel die nog steeds groot is (naar schatting 3,3 tot 4,2 miljard dollar). Ook China heeft, naar gewoonte te laat, inmiddels de jaarlijkse bijdrage voldaan.
Geen geld, geen financiële middelen voor het werk van de VN. Vredesmachten kunnen niet worden uitgezonden. Doordat Trump drastisch bezuinigt op VN-organisaties als Unicef, Unesco en de Internationale Arbeidsorganisatie kampen deze met grote financiële tekorten.
Precair toekomstperspectief
Een voortzetting van de huidige manier waarop de VN opereert, is niet realistisch meer. De oorspronkelijke doelen waarvoor de VN is opgericht, raken steeds verder uit zicht. Dat ligt, zoals hierboven aangestipt, meer aan de afzonderlijke leden dan aan de organisatie zelf. De organisatie is duidelijk toe aan een herziening van hoe ze wil functioneren en wat ze nog kan bereiken.
Huidig secretaris-generaal Antonio Guterres verlaat zijn post eind dit jaar. Wie zijn opvolger wordt, is nog niet bekend. In elk geval niet huidig ondersecretaris-generaal Sigrid Kaag. Europa is niet aan de beurt om een kandidaat voor te dragen. Er gaan wel stemmen rond die pleiten voor een vrouw aan het roer. Zij zal dan van de VN een organisatie moeten maken die zich meer concentreert op haalbare doelen en zich niet laat mangelen door leiders als Trump en Poetin.
Eerst is er dus nog het jaarlijkse toesprakencircus. Nederlands premier Rob Jetten spreekt de Algemene Vergadering op donderdag 24 september toe. Belgisch minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot hield in de nacht van dinsdag op woensdag Nederlandse tijd zijn toespraak. Lees wat hij zei.
Copyright tekst en concept afbeelding: Johan Peters, 23/09/2026 - ...