Aanwezigheid militairen in Antwerps straatbeeld creëert schijnveiligheid

27/03/2026
 
Joodse Antwerpenaar, januari 2025.
Bron foto: Wikimedia Commons, foto vrij van rechten

Wie de komende maanden een trip naar Antwerpen maakt, loopt grote kans in en rond Antwerpen Centraal bewapende militairen tegen het lijf te lopen. Na een afwezigheid van een goede 4 1/2 jaar zijn ze weer terug in het Antwerpse straatbeeld. Na herhaaldelijk aandringen van burgemeester Els van Doesburg.

Her eerste verzoek van de stad Antwerpen om de militairen terug in het Antwerpse straatbeeld te krijgen, dateert al vanaf het moment dat Israël de oorlog in Gaza begon als reactie op de Hamas aanslagen en ontvoeringen, 7 oktober 2023. Toenmalig burgemeester Bart De Wever wilde de militairen inschakelen voor de beveiliging van de vele Joodse locaties in de stad. De toenmalige Vivaldi regering zag er niets in. Nu De Wever zelf premier is, heeft het nog goed een jaar geduurd eer de inzet van militairen opnieuw een feit is. Afgelopen maandag zijn ze begonnen aan hun missie in Antwerpen, Brussel en Luik. De directe aanleiding is de oorlog in Iran. Voorlopig zet Defensie 200 militairen in gedurende drie maanden. Daarna wordt dat aantal teruggebracht tot 90 voor onbepaalde tijd, maar ‘zeker geen jaren’, aldus minister van Defensie Theo Francken.

Niet op elke hoek

Maximaal tweehonderd man verdeeld over Antwerpen, Brussel en Luik. In Brussel moeten zij vooral het veiligheidsgevoel verhogen na de onderlinge afrekeningen in het drugsmilieu vorig jaar. Militairen die moeten rouleren, want ze kunnen nu eenmaal niet alle 200 tegelijkertijd actief zijn. Dat betekent dat ze in Antwerpen vooral te zien zullen zijn in de wijde omgeving van Antwerpen Centraal waar zich ook de Joodse buurt bevindt. Maar het is ook de bedoeling dat de militairen mee gaan helpen in de bestrijding van de drugshandel in de Antwerpse haven. Hoeveel militairen zullen dan effectief op enig moment beschikbaar zijn voor de bewaking van de Joodse gemeenschap in Antwerpen?

Schijnveiligheid

Sinds de komst van de militairen zijn er al twee incidenten geweest waarin de Joodse gemeenschap werd geviseerd. In de nacht van zondag op maandag brandde een auto uit in de Appelmansstraat nabij Antwerpen Centraal. Twee minderjarigen zijn opgepakt. Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiya, de groepering die eerder ook al verantwoordelijk was voor brandstichting bij Joodse synagogen in Luik en Rotterdam en een Joodse school in Amsterdam, claimde de verantwoordelijkheid. Hier was duidelijk sprake van ‘foutje bedankt’. De auto behoorde toe aan een Marokkaanse vrouw. Op dinsdagavond werd een verdacht pakket in de Pelikaanstraat aangetroffen, eveneens vlakbij Antwerpen Centraal. Dat was vals alarm. Ondanks de militaire aanwezigheid blijkt duidelijk dat kwaadwillenden zich er niet door laten afschrikken. De vraag is dus hoe effectief de inzet van militairen gaat zijn.

Inzet militairen N-VA obsessie

Zowel huidig burgemeester Els van Doesburg als haar voorganger en nu federaal premier Bart De Wever behoren tot de Vlaams-nationalistische N-VA.  Een conservatieve partij die sterk de nadruk legt op veiligheid. N-VA zit nu voor de tweede keer in de federale regering en weer verschijnen Belgische militairen op straat. De eerste keer was begin 2015 na de aanslag op Charlie Hebdo in Parijs. Die aanwezigheid droeg de naam Operatie Vigilant Guardian. Hun aantal werd aanzienlijk uitgebreid na de aanslagen op luchthaven Zaventem en in het Brusselse metrostation Maalbeek op 22 maart 2016. Op luchthaven Zaventem verdwenen de soldaten begin 2018 uit zicht. In de Antwerpse straten waren ze nog tot 1 september 2021 te zien. Het stopzetten van hun aanwezigheid heeft de N-VA sindsdien herhaaldelijk aangeklaagd.

Geen structurele oplossing

Ik snap dat met alle huidige geopolitieke spanningen de snaren strak gespannen staan. Uiteraard wil je als stadsbestuur niet alle wereldconflicten in je stad importeren. Dat de Antwerpse politie niet continu al haar aandacht alleen kan richten op de beveiliging van de Joodse gemeenschap is eveneens evident. En toch is het opentrekken van een blik militairen geen juiste optie.

Het kan niet zo zijn dat met iedere nieuwe geopolitieke spanning het leger moet inspringen om een oogje in het zeil te houden zonder dat er een concreet gevaar voor het land als geheel is. Het gevaar bestaat dat het tijdelijke karakter alweer snel permanent wordt. Van de geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten en elders in de wereld zijn we ook na een eventuele beëindiging van de oorlog in Iran immers nog lang niet af.

Volgende week reis ik een dagje op en neer naar Vlaanderen via Antwerpen Centraal. Grote kans dat ik daar een militaire patrouille in of rond het gebouw tegen het lijf loop. Als je niets kwaads in de zin hebt, heb je niets te vrezen van ze. Het blijft toch een ongemakkelijk beeld. Niet zo heel oude tijden herleven weer. 

Zo reageert men in Antwerpen op de hernieuwde militaire aanwezigheid.

Copyright tekst: Johan Peters, 27/03/2026 - ...