Dinsdag 8 september zijn de resultaten van het internationale PISA-onderzoek onder leerlingen van 15 jaar uit 91 landen gepresenteerd. Het onderzoek richt zich op leesvaardigheid, wiskunde en wetenschappen. Zowel de Nederlandse als de Vlaamse leerlingen scoorden in 2025 slechter. Vooral hun leesvaardigheid is alarmerend achteruitgegaan.
Vier op de tien Nederlandse leerlingen (39%) haalt het basisniveau leesvaardigheid niet. In Vlaanderen geldt dit voor één op de drie leerlingen. Dit wil niet zeggen dat ze laaggeletterd zijn. Ze kunnen lezen, begrijpen de rode draad in een tekst. Maar als die tekst te ingewikkeld wordt, haken ze af. Deze lijn doortrekkend, zouden ze als volwassenen niet goed kunnen meekomen in de maatschappij waar het draait om het lezen en begrijpen van bijvoorbeeld brieven van officiële instanties.
Leerlingen staan niet alleen
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen laaggeletterdheid en niet begrijpend kunnen lezen. Laaggeletterden hebben moeite met lezen en schrijven in het algemeen. Bij begrijpend lezen, gaat het erom dat je de context van een tekst snapt. Zowel in Nederland als Vlaanderen is het aantal laaggeletterden aanzienlijk.
In Nederland hebben zo’n 3 miljoen mensen moeite met lezen, schrijven en rekenen. In Vlaanderen is 1 op de 6 volwassenen laaggeletterd. Er zijn ongeveer 6 miljoen Vlamingen, dus dat zou uitkomen op rond de 1 miljoen.
Migratieachtergrond niet alleen oorzaak slechtere score
Uiteraard vind je in de PISA-resultaten terug dat mensen van wie Nederlands niet de moedertaal is meer moeite hebben met (begrijpend) lezen en schrijven. Dat geldt zowel voor Nederland als Vlaanderen. Maar het is niet zo dat zij ten volle verantwoordelijk zijn voor de met de jaren steeds slechtere scores.
Zo blijken Vlaamse jongens minder goed te scoren op lezen dan Vlaamse meisjes. Wie met een sociaaleconomische achterstand kampt, presteert eveneens minder goed in het Vlaamse onderwijs. Deze conclusies zijn overigens niet getrokken uit het PISA-onderzoek. Dat kijkt alleen naar de prestaties, niet naar de oorzaken.
Politiek reageert
In Nederland reageerde staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs en Emancipatie op de PISA-resultaten. De reactie was te voorzien: Nederland kan zich geen verdere achteruitgang meer veroorloven, goede taalvaardigheid is een noodzaak en het ministerie komt nog dit jaar met een nieuw actieplan.
Vlaams minister voor Onderwijs Zuhal Demir wil de resultaten op Europees niveau bespreken. In heel de EU gaan de resultaten immers achteruit.
Tijd om over ons taalgebruik na te denken
Ondertussen is het verstandig om stil te staan bij hoe we als maatschappij als geheel met elkaar communiceren. Natuurlijk moet niet iedereen gaan overschakelen op Jip en Janneke taal, maar het blijkt soms noodzakelijk. Naast een eenvoudiger taalgebruik is ook de presentatie van een tekst een aandachtspunt.
Als Nederlandse scholieren moeite blijken te hebben met een tekst waarin verschillende situaties worden beschreven, kan het helpen die situaties meer overzichtelijk weer te geven. Bijvoorbeeld in een tabel.
Ik ben mij ervan bewust dat mijn eigen artikelen ook niet altijd uitblinken in eenvoud. Dat komt, omdat ik mij bij het schrijven toch in de eerste plaats richt op mensen die mijn teksten zouden moeten kunnen volgen. Mensen met een goede opleiding en een brede algemene kennis. Ik heb voor dit artikel getracht mijn taalgebruik zo simpel mogelijk te houden.