Uitbundige viering start van de lente op de Balkan

27/02/2026

Verkoop van snuisterijen voor Martisor, het feest waarmee Roemenen en Moldaviërs
het begin van de lente vieren.Bron foto: Avital Brodski, februari 2023, via Wikimedia Commons,
foto vrij van rechten

We mogen toch wel stellen dat de zo goed als voorbije winter veel weg had van een horrorwinter met al die sneeuw en gladheid. Reden genoeg dus om de lente te verwelkomen. De oude Romeinen, Grieken en Germanen deden dat uitgebreid. In de huidige tijd zien we hun rituelen enkel nog terug op de Balkan. Een rondje langs verschillende Balkanlanden om te zien hoe zij daar wel uitbundig de komst van de lente vieren.

Roemenië en Moldavië: Martisor

Hoewel Roemenië geografisch gezien slechts voor een heel klein deel tot de Balkanregio behoort, wordt het cultureel en historisch wel tot de Balkanregio gerekend. Aangezien de Moldaviërs op hun beurt zeer sterk verwant zijn met de Roemenen rekenen we ook hen mee in dit artikel. Zowel in Roemenië als Moldavië viert men het begin van de lente op 1 maart. Dit feest heeft als naam Martisor, wat letterlijk ‘kleine maart’ betekent.

Een Martisor was vroeger de naam die werd gegeven aan een voorwerp gemaakt van twee in elkaar gevlochten touwtjes met een hangende kwast. Tegenwoordig is de Martisor meestal gemaakt van een zijden koord in de exclusieve kleuren rood en wit. Die kleurcombinatie verschilde vroeger per regio. Men draagt de Martisor als een broche of reversspeld op de borst. Te beginnen op 1 maart totdat de lente daadwerkelijk voelbaar en zichtbaar in het land is.

De kleuren rood en wit zijn niet zomaar gekozen. Rood staat voor vitaliteit, gezondheid en passie (vruchtbaarheid). Wit staat voor zuiverheid en de overwinning op de winter. Het zijn vooral vrouwen en kinderen die de Martisor opspelden. Het geloof is dat het object hen een gezond en vruchtbaar leven bezorgt.

Baba Marta, Bulgarije. Bron foto: Maya Gadzheva via Wikimedia Commons,
foto vrij van rechten

Bulgarije en Noord-Macedonië: Baba Marta

Alhoewel de Noord-Macedoniërs staan op hun eigen identiteit, hebben zij wel degelijk veel gemeen met de Bulgaren. Zoals de viering van Baba Marta op 1 maart.

Baba Marta heeft veel overeenkomsten met Martisor. Ook bij Baba Marta draait het om rood-witte objecten, meestal poppetjes, die mensen kunnen dragen of ophangen ter verwelkoming van de lente. Dit doen zij ook op de eerste dag van de maand maart. Maar anders dan in Roemenië is deze dag opgehangen aan een mythische Bulgaarse figuur, Baba Marta (‘Oma Maart’).

Baba Marta is in de overlevering een beetje norse oude dame die een wrok koestert tegen haar broers januari en februari. Daarom schijnt de zon in die maanden slechts op de momenten dat zij lacht. Op de eerste maart maakt zij haar bed op en schudt zij haar matras uit. De veren vallen als laatste sneeuwvlokken van die winter op aarde.

De symboliek achter de kleuren rood en wit komt overeen met die de Roemenen en Moldaviërs eraan geven.

Albanië: Dita e Verës

Dat men op de Balkan het begin van de lente op 1 maart viert heeft niet zozeer te maken met de start van de meteorologische lente, maar meer met het feit dat de orthodoxe kerk voor sommige feestdagen nog de Juliaanse kalender hanteert in plaats van de Gregoriaanse. In Albanië is Dita e Verës (Zomerdag) een feestdag op 1 maart volgens de Juliaanse kalender. Het officiële begin van de lente-zomer periode valt daar volgens de Gregoriaanse kalender op 14 maart.

Dita e Verës verschilt in meerdere opzichten van de hierboven genoemde feesten. De Albanezen doen niets met touwtjes of poppetjes. Wel dragen ze een rood-witte wollen armband, de Verone. Verder steken ze grote vreugdevuren aan om het duister van het winterseizoen te verdrijven en de zon kracht te geven. Tot slot is het samenzijn en het eten van ballokumes, suikerkoekjes gemaakt van Albanese maïs, onderdeel van de traditie.

Alle genoemde feesten zijn erkend als UNESCO erfgoed.