De bepalende rol van wisselwachter Harry Hopkins tijdens WO II
25/06/2025
Boekcover van Geert Maks nieuwste boek Wisselwachter
Wanneer we lezen over de geallieerden die tijdens WO II tegen nazi-Duitsland vochten, komen we altijd de namen van Roosevelt, Churchill en Stalin tegen. Zelden of nooit de namen van hun adviseurs en vertrouwelingen. Zoals Happry Hopkins, adviseur en vertrouweling van president Roosevelt tijdens de New Deal in de jaren 30 en dus tijdens WO II. Diezelfde Hopkins speelde een cruciale rol in de verstandhouding tussen Roosevelt, Churchill en Stalin. Op die manier was hij mede bepalend voor het verloop van de strijd op het Europese continent, schetst Geert Mak in zijn nieuwste boek Wisselwachter Amerika-Europa 1933-1945.
Een wisselwachter was in vroeger tijden een persoon die de wissels van het spoor bediende. Wissels moeten soms worden omgezet, anders gebeuren er ongelukken doordat twee treinen op hetzelfde spoor terechtkomen. Hoewel Mak de titel nergens in het boek verklaart, valt die wel makkelijk te verklaren bij lezing. Hopkins was de man die ervoor zorgde dat Roosevelt geen grote brokken maakte tijdens zijn lange presidentschap door het bedienen van de wissels op het politieke spoor. Hopkins vervulde echter niet direct vanaf het begin de rol van wisselwachter voor Roosevelt.
Welzijnswerker rolt in de politiek
Harry Lloyd Hopkins werd geboren in 1890 in de Midwest. Op de leeftijd van 22 bevond hij zich in New York waar hij werkzaam was als welzijnswerker. Daar ontmoette hij de orthodox-joodse Ethel Gross met wie hij trouwde en twee zonen kreeg. Ethel zette zich als vrijwilligster in voor maatschappelijk werk bij joodse families. Het huwelijk hield geen stand. Hopkins hertrouwde twee keer en kreeg nog een dochter bij zijn tweede vrouw die jong overleed aan kanker. Harry zou voor Ethel altijd haar grote liefde blijven, ondanks de scheiding en hun gesteggel over alimentatie voor haar en de jongens. Hopkins leefde namelijk op grote voet en zat vaak in geldnood. Een welzijnswerker verdiende geen gouden bergen.
Hopkins viel wel op in zijn werk. Hij bleek over een groot organisatietalent te beschikken en wist zaken voor elkaar te krijgen. Vaak op onconventionele wijze. Zijn aanpak viel de in 1932 net tot president gekozen Franklin Roosevelt op. Roosevelt was gekozen vanwege de belofte de Amerikaanse economie weer op gang te krijgen, die nog steeds verstrikt zat in de Great Depression. Een figuur als Hopkins kon hij goed gebruiken voor zijn New Deal.
Tijdens de eerste ambtstermijn van Roosevelt groeide de invloed van Hopkins op het beleid van de New Deal met de jaren. Na de eclatante herverkiezing van Roosevelt in 1936 maakte ook Hopkins definitief deel uit van diens directe entourage. Vanaf 1939 verschoof de aandacht van Roosevelt echter steeds meer van de New Deal naar het opzetten van een oorlogsindustrie. Roosevelt had door dat de situatie in Europa steeds verder verslechterde.
Wanneer we lezen over de geallieerden die tijdens WO II tegen nazi-Duitsland vochten, komen we altijd de namen van Roosevelt, Churchill en Stalin tegen. Zelden of nooit de namen van hun adviseurs en vertrouwelingen. Zoals Happry Hopkins, adviseur en vertrouweling van president Roosevelt tijdens de New Deal in de jaren 30 en dus tijdens WO II. Diezelfde Hopkins speelde een cruciale rol in de verstandhouding tussen Roosevelt, Churchill en Stalin. Op die manier was hij mede bepalend voor het verloop van de strijd op het Europese continent, schetst Geert Mak in zijn nieuwste boek Wisselwachter Amerika-Europa 1933-1945.
Een wisselwachter was in vroeger tijden een persoon die de wissels van het spoor bediende. Wissels moeten soms worden omgezet, anders gebeuren er ongelukken doordat twee treinen op hetzelfde spoor terechtkomen. Hoewel Mak de titel nergens in het boek verklaart, valt die wel makkelijk te verklaren bij lezing. Hopkins was de man die ervoor zorgde dat Roosevelt geen grote brokken maakte tijdens zijn lange presidentschap door het bedienen van de wissels op het politieke spoor. Hopkins vervulde echter niet direct vanaf het begin de rol van wisselwachter voor Roosevelt.
Welzijnswerker rolt in de politiek
Harry Lloyd Hopkins werd geboren in 1890 in de Midwest. Op de leeftijd van 22 bevond hij zich in New York waar hij werkzaam was als welzijnswerker. Daar ontmoette hij de orthodox-joodse Ethel Gross met wie hij trouwde en twee zonen kreeg. Ethel zette zich als vrijwilligster in voor maatschappelijk werk bij joodse families. Het huwelijk hield geen stand. Hopkins hertrouwde twee keer en kreeg nog een dochter bij zijn tweede vrouw die jong overleed aan kanker. Harry zou voor Ethel altijd haar grote liefde blijven, ondanks de scheiding en hun gesteggel over alimentatie voor haar en de jongens. Hopkins leefde namelijk op grote voet en zat vaak in geldnood. Een welzijnswerker verdiende geen gouden bergen.
Hopkins viel wel op in zijn werk. Hij bleek over een groot organisatietalent te beschikken en wist zaken voor elkaar te krijgen. Vaak op onconventionele wijze. Zijn aanpak viel de in 1932 net tot president gekozen Franklin Roosevelt op. Roosevelt was gekozen vanwege de belofte de Amerikaanse economie weer op gang te krijgen, die nog steeds verstrikt zat in de Great Depression. Een figuur als Hopkins kon hij goed gebruiken voor zijn New Deal.
Tijdens de eerste ambtstermijn van Roosevelt groeide de invloed van Hopkins op het beleid van de New Deal met de jaren. Na de eclatante herverkiezing van Roosevelt in 1936 maakte ook Hopkins definitief deel uit van diens directe entourage. Vanaf 1939 verschoof de aandacht van Roosevelt echter steeds meer van de New Deal naar het opzetten van een oorlogsindustrie. Roosevelt had door dat de situatie in Europa steeds verder verslechterde.
De VS wilde absoluut niet opnieuw in een Europese oorlog worden
betrokken, maar stel dat Hitler het in zijn hoofd zou halen de VS de
oorlog te verklaren. Het Amerikaanse leger was sterk onderbezet wat
mankracht en vooral wat materieel betreft. Bovendien wilden de
Amerikanen de Britten niet in de steek laten. Maar als je zelf over onvoldoende materieel beschikt, wat heb je dan te bieden? De rol van Hopkins
verschoof eveneens van een van de belangrijkste mensen achter de New
Deal naar het opzetten van een oorlogsindustrie en niet veel later naar
adviseur in het buitenlands beleid.
Hopkins als bemiddelaar en trouble shooter
Toen WO II eenmaal was uitgebroken en de Duitsers in 1940 begonnen met hun aanvallen op Engeland wendde Churchill zich vele malen tot Roosevelt met het verzoek om militaire steun. Het probleem was dat de Britse regering niet veel geld had te makken. Roosevelt wilde kost wat kost vermijden dat de VS in de oorlog zou worden betrokken. Hij stuurde allereerst Hopkins op pad om de situatie ter plekke te beoordelen en om met Churchill af te stemmen wat nodig was en wat kon worden gedaan. Het was de eerste ontmoeting tussen de twee. Een ontmoeting die zou leiden tot een innige onderlinge verstandhouding.
De uiteindelijke oplossing kwam uit de koker van Hopkins en Roosevelt gezamenlijk: de Lend-Lease Act van 11 maart 1941. De Amerikanen zouden Groot-Brittannië helpen met tanks, vliegtuigen, etc. die het land kon huren zolang de oorlog duurde. Iedereen wist dat het materieel naar alle waarschijnlijkheid nooit meer terug zou keren, maar zo bleef de VS officieel (nog even) buiten de oorlog.
Hopkins raakte in de loop van de oorlog bij alle belangrijke beslissingen van Roosevelt betrokken. Hij was aanwezig bij de geallieerde conferenties in Casablanca (nog zonder Stalin), Teheran en Jalta en bij alle bezoeken van Churchill aan het Witte Huis. Niet alleen met Churchill kon Hopkins goed opschieten. Ook Stalin was gecharmeerd van de vertrouweling van Roosevelt. Meer dan eens zorgde zijn goede verstandhouding met Churchill en Stalin ervoor dat de geallieerden bij elkaar bleven in hun gezamenlijke strijd. Tussen Churchill en Roosevelt en Churchill en Stalin doemden immers geregeld misverstanden en irritaties op. Hopkins wist altijd weer de plooien glad te strijken.
Inkijkje in Witte Huis
Hopkins als bemiddelaar en trouble shooter
Toen WO II eenmaal was uitgebroken en de Duitsers in 1940 begonnen met hun aanvallen op Engeland wendde Churchill zich vele malen tot Roosevelt met het verzoek om militaire steun. Het probleem was dat de Britse regering niet veel geld had te makken. Roosevelt wilde kost wat kost vermijden dat de VS in de oorlog zou worden betrokken. Hij stuurde allereerst Hopkins op pad om de situatie ter plekke te beoordelen en om met Churchill af te stemmen wat nodig was en wat kon worden gedaan. Het was de eerste ontmoeting tussen de twee. Een ontmoeting die zou leiden tot een innige onderlinge verstandhouding.
De uiteindelijke oplossing kwam uit de koker van Hopkins en Roosevelt gezamenlijk: de Lend-Lease Act van 11 maart 1941. De Amerikanen zouden Groot-Brittannië helpen met tanks, vliegtuigen, etc. die het land kon huren zolang de oorlog duurde. Iedereen wist dat het materieel naar alle waarschijnlijkheid nooit meer terug zou keren, maar zo bleef de VS officieel (nog even) buiten de oorlog.
Hopkins raakte in de loop van de oorlog bij alle belangrijke beslissingen van Roosevelt betrokken. Hij was aanwezig bij de geallieerde conferenties in Casablanca (nog zonder Stalin), Teheran en Jalta en bij alle bezoeken van Churchill aan het Witte Huis. Niet alleen met Churchill kon Hopkins goed opschieten. Ook Stalin was gecharmeerd van de vertrouweling van Roosevelt. Meer dan eens zorgde zijn goede verstandhouding met Churchill en Stalin ervoor dat de geallieerden bij elkaar bleven in hun gezamenlijke strijd. Tussen Churchill en Roosevelt en Churchill en Stalin doemden immers geregeld misverstanden en irritaties op. Hopkins wist altijd weer de plooien glad te strijken.
Inkijkje in Witte Huis
Geert Mak gaat in zijn boek niet alleen in op de politieke daden van
zijn hoofdrolspelers. Hij geeft ook een uitgebreide beschrijving van hun
persoonlijke levens. Zo leren we over Hopkins zijn liefde voor
paardenraces, zijn gulle uitgaven en zijn ongezonde levensstijl. Dat
laatste leidde tot vele jaren in slechte gezondheid met vele
ziekenhuisopnames. Gecombineerd met zijn stressvolle en gevaarlijke
reizen tijdens WO II zorgde het ervoor dat Hopkins reeds op 55-jarige
leeftijd overleed, 29 januari 1946.
Ook over het privéleven van Roosevelt schrijft Mak uitgebreid. Zijn vele affaires met vrouwen, buiten zijn echtgenote Eleanor om. Zijn relatie met zijn dominante moeder. Hoe zijn gezondheid sterk verslechterde naarmate de oorlog langer duurde (hij en Hopkins waren kettingrokers en lustten wel een slok) en zijn stijl van regeren.
Over Churchill leren we dat hij de hele dag door sterke drank dronk en sigaren rookte. Onze koningin in die jaren, Wilhelmina, logeerde ook enkele keren in het Witte Huis, net als haar dochter Juliana. Het lijkt erop dat de liefde voor bomen van prinses Irene een familietrekje is. Wilhelmina toonde in het Witte Huis eveneens een grote voorliefde voor bomen.
Ook over het privéleven van Roosevelt schrijft Mak uitgebreid. Zijn vele affaires met vrouwen, buiten zijn echtgenote Eleanor om. Zijn relatie met zijn dominante moeder. Hoe zijn gezondheid sterk verslechterde naarmate de oorlog langer duurde (hij en Hopkins waren kettingrokers en lustten wel een slok) en zijn stijl van regeren.
Over Churchill leren we dat hij de hele dag door sterke drank dronk en sigaren rookte. Onze koningin in die jaren, Wilhelmina, logeerde ook enkele keren in het Witte Huis, net als haar dochter Juliana. Het lijkt erop dat de liefde voor bomen van prinses Irene een familietrekje is. Wilhelmina toonde in het Witte Huis eveneens een grote voorliefde voor bomen.
Uitgebreide research
Geert Mak heeft wederom een boek geschreven dat is gebaseerd op
gedegen, uitgebreide research. Onder andere door een bezoek aan de
Roosevelt Archives in Hyde Park, het buitenverblijf van de president
waar deze regelmatig verbleef om te ontspannen. Mak las diverse
biografieën over Hopkins, snuffelde in diens correspondentie met deze en
gene en sprak met kleindochter June Hopkins.
Het geheel resulteerde in een boek dat lekker wegleest, wat je gewend bent bij Mak. Lees Wisselwachter en je leert de geschiedenis van een man kennen waar 9 van de 10 Europeanen nog nooit van hebben gehoord, maar die een grote invloed heeft gehad op hoe WO II op ons continent verliep.
Het geheel resulteerde in een boek dat lekker wegleest, wat je gewend bent bij Mak. Lees Wisselwachter en je leert de geschiedenis van een man kennen waar 9 van de 10 Europeanen nog nooit van hebben gehoord, maar die een grote invloed heeft gehad op hoe WO II op ons continent verliep.
Copyright tekst en foto: Johan Peters, 25/06/2025 - ...